Historia

HISTORIA DYWIZJI NORDLAND

Początków 11. Dywizji Grenadierów Pancernych należy szukać w rozkazie o stworzeniu nowego Korpusu Pancernego SS, wydanym przez OKW (Oberkommando der Wehrmacht – Naczelne Dowództwo Wehrmachtu) na początku 1943 roku. Miał to być III. (germański) Korpus Pancerny SS. Nowa formacja miała składać się głównie z żołnierzy pochodzenia germańskiego.
Reichsführer SS Heinrich Himmler chciał, by formacja nosiła miano Waräger, które nawiązywało do złożonej z wikingów gwardii wareskiej, przybocznej straży cesarzy bizantyjskich. Adolf Hitler zdecydował, że nowa jednostka będzie nosić nazwę Nordland, na cześć zasłużonego pułku z Dywizji Wiking. Do kwietnia formowana jednostka występowała pod nazwą „Germanische-Freiwilligen-Division”, zaś do lipca jako „SS-Panzergrenadier-Division 11 (Germanische)”. Ostatecznie otrzymała nazwę 11 SS-Freiwilligen-Panzergrenadier-Division „Nordland”. Nadanie nastąpiło w lipcu 1943 roku.
Dywizja Nordland miała się różnić od Dywizji Wiking tym, że w jej składzie mieli przeważać ochotnicy z krajów skandynawskich. W nowej dywizji ochotnicy z krajów skandynawskich mieli odgrywać główną rolę i to również na szczeblach dowodzenia. Żołnierze nowej dywizji mieli pochodzić z pozostałości różnych legionów złożonych z ochotników cudzoziemskich, które w tym czasie były właśnie rozwiązywane. Z tego powodu przekrój narodowościowy Dywizji Nordland był najbardziej różnorodny z wszystkich dywizji Waffen SS. Do wiosny 1945 roku w skład dywizji wchodzili ochotnicy z Danii, Estonii, Francji, Belgii, Holandii, Norwegii, Szwecji, Finlandii, a nawet nieliczna grupa ochotników z Wielkiej Brytanii.

 

 


Pierwsze walki
Podstawę nowej dywizji tworzyły Legion Norweski (Den Norske Legion) oraz Ochotniczy Legion Duński (Frikorps Danmark). Stanowiska dowódcze znajdowały się w rękach volksdeutchów oraz Niemców z Rzeszy. Po odbyciu przeszkolenia bojowego Dywizja Nordland wchodząca w skład III (germańskiego) Korpusu Pancernego SS została przerzucona do Chorwacji, by nabrać doświadczenia bojowego w walkach z partyzantką Tito. Począwszy od 28 sierpnia 1943 jednostka stoczyła kilka zaciętych walk z gotowym na wszystko przeciwnikiem. Pod koniec listopada SS-Panzergrenadier Regiment 24 „Danmark” toczył ciężkie walki z 5-tysięcznymi siłami partyzantów w rejonie miejscowości Glina, ponosząc spore straty. W tym czasie SS-Panzer Abteilung 11 otrzymał honorowy przydomek „Hermann von Salza” , na cześć czwartego wielkiego mistrza średniowiecznego Zakonu Krzyżackiego.
Zanim dywizja została odwołana z Chorwacji i razem z III (germańskim) Korpusem Pancernym przeniesiona na front wschodni, 12 listopada 1943 roku została podniesiona do rangi pełnej dywizji grenadierów pancernych i otrzymała nazwę 11. Dywizji Grenadierów Pancernych SS Nordland (11. SS – Freiwilligen – Panzergrenadier - Division Nordland). 22 grudnia 1943 roku rozpoczęła walki w ramach Grupy Armii Północ.

W Grupie Armii Północ 1944

 

 

 

W styczniu 1944 r. Dywizję Nordland przeniesiono na front wschodni w rejon miasta Łomonosow (miasto w Rosji) pod Leningradem, gdzie trafiła pod rozkazy Grupy Armii „Nord”. Liczyła wówczas ok. 11,3 tys. żołnierzy. Natychmiast po przybyciu skierowano ją na pierwszą linię frontu. 14 lutego sowieckie uderzenie przerwało pozycje niemieckie, co doprowadziło Dywizję do odwrotu w kierunku Narwy w Estonii. Walki w rejonie tego miasta zostały nazwane „bitwą europejskiego Waffen SS”, gdyż większość zaangażowanych w nie jednostek niemieckich składała się z cudzoziemskich żołnierzy z wielu krajów Europy. Pierwszy sowiecki atak dokonany z Bałtyku koło miejscowości Mereküla został powstrzymany przez 11 SS-Freiwilligen-Panzergrenadier-Division „Nordland”. Oddziały Armii Czerwonej zostały zniszczone. W marcu SS-Pionier Battalion 11 zasłużył się odbudowaniem zniszczonego przez Sowietów strategicznego mostu na rzece Narwie. Praca odbywała się pod silnym ogniem nieprzyjacielskim. W trakcie całych walk Dywizja poniosła ciężkie straty.
Mimo, że Niemcy musieli się wycofać, to jednak walki również wyczerpały siły strony rosyjskiej i jej jednostki nie miały już sił, by kontynuować działania ofensywne. Rozpoczęły się walki pozycyjne i bitwa pod Narwą przekształciła się w bitwę, w której snajperzy obu stron zaczęli odgrywać ważną rolę. W tym czasie pierwsze bataliony z ochotniczych pułków grenadierów pancernych Norge i Danmark zostały wycofane do Niemiec w celu odpoczynku i uzupełnienia stanu osobowego oraz uzbrojenia. Nigdy więcej nie weszły w skład Dywizji Nordland.
Na Froncie Bałtyckim w początkach czerwca 1944 roku zwiększyła się aktywność wojsk sowieckich. Dokładnie 22 czerwca 1944 roku, w trzecią rocznicę Operacji Barbarossa, Armia Czerwona rozpoczęła Operację Bagration, która zmiażdżyła Grupę Armii Środek.

Linia Tannenberg

 

 

 

Nacisk jednostek sowieckich był tak duży, że dowództwo niemieckie w obawie przed okrążeniem, zdecydowało się wycofać na linię obronną Tannenberg.
Linia Tannenberg opierała się o trzy wzgórza, które chroniły miasto Narwa od zachodu. Od 27 lipca 1944 Dywizja Nordland walczyła razem z Brygadą Szturmową Langemarck i Grupą Bojową Strachwitz z Dywizji Grossdeutchland, aby utrzymać kontrolę nad tzw. wzgórzem Sierocińca. Mimo śmierci dowódcy Dywizji Nordland, Fritza Scholza, udało się utrzymać wzgórze. 29 lipca żołnierze niemieccy zniszczyli 113 czołgów wroga.
14 września przyszedł rozkaz, by niemieckie jednostki znajdujące się na terenie Estonii wycofały się do Łotwy. Już rankiem 22 września Dywizja Nordland zajęła pozycje obronne na północny-wchód od Rygi, stolicy Łotwy. Pod wieczór formacja zmieniła swoją pozycję i znalazła się na południowy-wschód od miasta. Przybycie dywizji zapobiegło okrążeniu niemieckiej 18. Armii przez siły sowieckie.
Wraz z postępami Armii Czerwonej Dywizja Nordland wycofała się, tocząc walki odwrotowe do Kurlandii, skąd na początku 1945 roku została ewakuowana do Niemiec. W styczniu 1945r. dywizja została zaokrętowana w porcie Libawa i przerzucona na Pomorze do Szczecina, natomiast SS-Panzer Abteilung 11 „Herman von Salza” trafił do Gdyni na wypoczynek i odbudowanie strat.
W tym czasie w skład III (germaskiego) Korpusu Pancernego SS wchodziły grupy bojowe z 27.Ochotniczej Dywizji Grenadierów Pancernych Langemarck, 28. Ochotniczej Dywizji Grenadierów Pancernych Wallonien, elementy 10. Dywizji Pancernej Frundsberg oraz 11. Ochotniczej Dywizji Pancernej Nordland. Korpus SS podlegał nowo utworzonej 11. Armii Pancernej dowodzonej przez SS-Obergruppenführera Steinera.
To pod jego dowództwem przeprowadzono Operację Sonnenwende, której zadaniem miało być zniszczenie jednostek sowieckich okrążających miasto Choszczno, by w ten sposób umożliwić wydostanie się z okrążenia jednostkom niemieckim. 21 lutego 1945 Rosjanie zatrzymali jednak nacierające jednostki niemieckie. W obliczu przeważających sił rosyjskich i dużych strat, generał Steiner rozkazał odwrót w kierunku Szczecina i Stargardu Szczecińskiego.

Prusy Wschodnie i Berlin. Marzec – kwiecień 1945

 

 

 

 

 Rozpoczęta 1 marca sowiecka ofensywa zepchnęła ku Berlinowi to, co pozostało z III (germaskiego) Korpusu Pancernego SS, w skład którego wchodziła także Dywizja Nordland. Korpus Pancerny SS cofał się i walczył, zadając duże straty siłom rosyjskim, ale nic nie mogło powstrzymać Armii Czerwonej. 4 marca 1945 dywizja dotarła do Dąbia na południowych przedmieściach Szczecina. Żołnierze dywizji bronili się dwa tygodnie, zadając nieprzyjacielowi duże straty. 19 marca, po prawie całkowitym unicestwieniu pułków Danmark i Norge, ledwie zdolna do walki dywizja wycofała się za Odrę. Otrzymała rozkaz, by przemieścić się w okolicę Schwedt-Bad Freinwalde w celu uzupełnienia strat, jeśli o skutecznym uzupełnieniu strat było można mówić w ostatnich tygodniach wojny.
16 kwietnia Dywizja Nodland otrzymała rozkaz zajęcia linii obronnych na wschód od Berlina. Dywizja tak naprawdę nie była gotowa do walki. Poza niewielką liczbą żołnierzy – ochotników z Francji i Hiszpanii uzupełnienia stanowili głównie młodzi ludzie bez żadnego doświadczenia bojowego. Już 17 kwietnia Dywizja Nordland była znowu w akcji. Ciągle cofając się, dotarła 20 kwietnia do Berlina. W dwa dni potem żołnierze tego, co pozostało z Dywizji Nordland, walczyli w okolicach stacji metra Tiergarten w centrum miasta. Pod koniec kwietnia dywizja właściwie przestała istnieć jako zorganizowana siła bojowa.

Ostatnie walki na ulicach Berlina

 

 

 

 

Resztki żołnierzy z pułków Norge i Danmark oraz niewielka grupa żołnierzy z batalionu rozpoznawczego dywizji próbowały bronić mostów na Szprewie. 26 kwietnia ci, którzy ocaleli, wycofali się do dzielnicy rządowej i dalej walczyli wokół Reichstagu.
30 kwietnia o godzinie 20 dowódca Grupy Bojowej Norge i Danmark, SS-Sturmbannführer Ternedde, otrzymał wiadomość o śmierci Hitlera i rozkaz, by ocaleli żołnierze próbowali wydostać się ze zrujnowanego Berlina. Kilka niewielkich grup dotarło do sił amerykańskich. Większości jednak nie powiodło się tak, jak 3. (szwedzkiej) kompanii z batalionu rozpoznawczego dywizji.
1 maja 1945 żołnierze sowieccy w końcu zdobyli Reichstag. W Berlinie nie było już zorganizowanych punktów oporu Niemców, a 2 maja resztki żołnierzy z Dywizji Nordland razem z żołnierzami z garnizonu berlińskiego dostały się do niewoli rosyjskiej. Nikt więcej nie widział żołnierzy z Dywizji Nordland, którzy poddali się Sowietom. Ci, którym udało przedrzeć się na zachód i poddać siłom amerykańskim lub brytyjskim, zostali przekazani krajom, z których pochodzili i byli sądzeni jako zdrajcy. Większość została skazana na krótszą lub dłuższą karę więzienia. Kilku otrzymało kary śmierci, które zostały wykonane.

Dowódcy Dywizji Nordland

 

 

Dowódcy Dywizji
od 22.03.1943 - SS-Brigadeführer Franz Augsberg
od 01.05.1943 - SS-Gruppenführer Fritz von Scholz
od 27.07.1944 - SS-Brigadeführer Joachim Ziegler
od 25.04.1945 - SS-Brigadeführer Gustav Krukenberg

 
Stan liczebny dywizji
grudzień 1943 – 11 393
czerwiec 1944 – 11 749
grudzień 1944 – 9000


Skład dywizji
23. pułk grenadierów pancernych SS Norge
24. pułk grenadierów pancernych SS Danmark
11. batalion pancerny SS Herman von Salza
11. pułk artylerii pancernej SS
pancerny dywizjon rozpoznawczy
dywizjon dział szturmowych
dywizjon przeciwpancerny
batalion łączności
batalion saperów
kompania łącznościowa
oddział zwiadowczy
kompania naprawcza
kompania gospodarcza
pluton sprawozdawców wojennych
oddział żandarmerii polowej SS
11. polowy batalion zapasowy
kompania sanitarna
521. batalion wyrzutni rakietowych
11. pułk strzelców SS




 

Odznaczeni Krzyżem Rycerskim Krzyża Żelaznego (Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes).
SS-Hauptsturmfuhrer Josef Bachmeier (Fhr. II. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 23.08.44
SS- Sturmbannfuhrer Fritz Bunse (Kdr. SS-Pionier-Bataillon 11) 30.01.44
SS-Unterscharfuhrer Egon Christopherson (7. /SS-Pz. Gren. Rgt. 24) 11.07.44
SS-Sturmbannfuhrer Alfred Fischer (Kdr. II. /SS-Pz-Artillerie-Rgt. 11) 09.05.45
SS-Hauptsturmfuhrer Martin Giirz (Fhr. III. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 23.08.44
SS-Hauptsturmfuhrer Heinz Hamel (Fhr. II. /SS-Pz. Gren. Rgt. 24) 16.06.44
SS-Oberscharfuhrer Albert Hektor (7. /SS-Pz. Gren. Rgt. 24) 23.08.44
SS-Hauptsturmfuhrer Ludwig Hoffmann (Fhr.III./SS-Pz.Gren.Rgt. 23) 09.05.45
SS-Obersturmfuhrer Willi Hund (7. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 20.04.45
SS-Obersturmbannfuhrer Friedr.-Wilh.Karl (Kdr. SS-Pz.-Art.-Rgt. 11) 26.12.44
SS-Obersturmbannfuhrer Paul-Albert Kausch (Kdr. SS-Pz.-Abt. 11) 23.08.44
(als Kdr. SS-Panzer-Regiment 11) Eichenlaub zum Ritterkreuz 23.04.45
SS-Obersturmbannfuhrer Fritz Knochlein (Kdr. SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 16.11.44
SS-Hauptsturmfuhrer Walter Korner (Adjutant/SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 09.05.45
SS-Sturmbannfuhrer Albrecht Krugel (Kdr. II. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 12.03.44
SS-Untersturmfuhrer Georg Langendorf (Fhr. 5./SS-Pz.-Aufkl.Abt.l 1) 12.03.44
SS-Sturmbannfuhrer Hanns.Lohmann (Kdr. III. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 12.03.44
SS-Hauptscharfiihrer Siegrief Ltingen (Fhr. 6. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 16.11.44
SS-Sturmbannfuhrer Hermann Potschka (Kdr. II. /SS-Pz.-Art.-Rgt. 11) 26.12.44
SS-Obersturmfiihrer Rudolf Rott (Chef 1. /SS-Panzer-Abteilung 11) 28.02.45
SS-Hauptsturmfuhrer Rudolf Saalbach (Kdr. SS-Panzer-Aufkl. Abt. 11) 12.03.44
SS-Sturmbannfuhrer Karl-H. Schulz-Streeck (Kdr. SS-Stu.G.-Abt. 11) 02.05.45
SS-Brigadeflihrer Fritz von Scholz
(als Kdr. 11. SS-Division Nordland) Eichenlaub zum Ritterkreuz 12.03.44
(als SS-Gruppenfuhrer und Div. Kdr.) Schwerter zum EL. 08.08.44
SS-Sturmbannfiihrer Willi Schweitzer (Kdr. SS-Pz.Gren.Ausb.Btl. 11) 14.04.45
SS-Obersturmfuhrer Walter Seebach (Fhr. 5. /SS-Pz. Gren. Rgt. 24) 12.03.44
SS-Hauptsturmfuhrer Richard Sporle (Fhr. II. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 16.11.44
SS-Unterscharfuhrer Kaspar Sporck (5. /SS-Panzer-Aufkl. Abt. 11) 23.10.44
SS-Obersturmbannfuhrer Arnold Stoffers (Kdr. SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 12.03.44
SS-Oberscharfuhrer Philipp Wild (1. /SS-Panzer-Abteilung 11) 21.03.44
SS-Hauptsturmfuhrer Fritz Vogt (Kdr. I. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 16.03.45
SS-Brigadefiihrer Joachim Ziegler (Kdr. 11. SS-Div.Nordland) 05.09.44




Odznaczeni Złotym Krzyżem Niemieckim (Deutsches Kreuz in Gold).
SS-Obersturmbannfuhrer Helmut von Bockelberg 19. 08. 44
SS-Untersturmfuhrer Richard Braunstein (St. Kp./SS-Pz. Abt. 11) 27. 10. 44
SS-Obersturmfuhrer Heinz Fechner (I. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 12. 03. 44
SS-Obersturmfuhrer Erhard Gottlich (6. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 30. 04. 44
SS-Hauptsturmfuhrer Artur Grathwol (4. /SS-Pz. Abt. 11) 29. 08. 44
SS-Obersturmfuhrer Rolf Holzboog (SS-Flak-Abt. 11) 17. 09. 44
SS-Obersturmfuhrer Walter Korner (8. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 28. 04. 44
SS-Hauptscharfiihrer Kurzt Ktihne (4. /SS-Pz. Abt. 11) 17. 09. 44
SS-Oberscharfiihrer Karl Kutsch (9. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 07. 01. 44
SS-Obersturmfuhrer Georg Langendorf (5. /SS-Pz. Aufkl. Abt. 11) 30. 03. 45
SS-Obersturmbannfiihrer Walter Plow (SS-Flak-Abt. 11) 13. 01. 45
SS-Sturmbannfiihrer Hermann Potschka (III. /SS-Pz. Art. Rgt. 11) 29. 03. 44
SS-Untersturmfuhrer Karl von Renteln (SS-Pz. Jag. Abt. 11) 28. 11. 44
SS-Obersturmfiihrer Rudolf Rott (1. /SS-Pz. Abt. 11) 18. 12. 44
SS-Hauptsturmfuhrer Per Sorensen (SS-Pz. Gren. Rgt. 24) 14. 10. 44
SS-Obersturmfiihrer Ernst-Richard Stubben (3. /SS-Pz. Abt. 11) 27. 10. 44
SS-Hauptsturmfuhrer Rudolf Ternedde (SS-Pz. Gren. Rgt. 24) 14. 11. 44
SS-Hauptscharfuhrer Karl Theilacker (7. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 28.11. 44
SS-Hauptsturmfuhrer Gunther Viercks (7. /SS-Pz. Art. Rgt. 11) 25. 03. 44
SS-Oberscharfuhrer Alfred Wedel (4. /SS-Pz. Abt. 11) 30. 03. 45
SS-ostubaf. Hermengild Graf von Westphalen (SS-Pz. Gren. Rgt. 24) 23. 04. 44
SS-Standartenoberjunker Georg Wille (4. /SS-Pz. Abt. 11) 17. 09. 44


Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Niemieckim (Deutsches Kreuz in Silber).
SS-Sturmbannfuhrer Siegfried Conrad (11. SS-Pz. Gren. Div.) 10. 01. 45
SS-Sturmbannfuhrer Friedrich Glasker (SS-Div. Nachschub-Tr. 11) 02. 06. 44
SS-Hauptscharfuhrer Kurt Heindel (5. /SS-Pz. Gren. Rgt. 23) 29. 04. 45
SS-Hauptsturmfuhrer d. R. Joachim Tiburtius (11. SS-Pz. Gren. Div.) 21. 02. 45




 

Odznaczeni Złotą Odznaką za Walkę Wręcz ( Nahkampfspange in Gold).
SS-Obersturmfuhrer Walter Seebach (Fhr. 5./SS-Pz.Gren.Rgt. 24) 16. 02. 45
SS-Sturmbannfuhrer Rudolf Ternedde (Kdr. SS-Pz.Gren.Rgt. 24) 23. 04. 45
SS-Oberscharfuhrer Karl Viehmann (14./SS-Pz.Gren.Rgt. 23) 03. 04. 45
SS-Hauptscharfuhrer Willi Wettstein (SS-Pz.Gren.Rgt. 23) 15.04. 45

Kontakt: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.  

 

Strona poświęcona historii II wojny światowej. Symbole systemów totalitarnych przedstawione na stronie obrazują jedynie fakty historyczne i nie służą propagowaniu tych systemów.
Nie są również związane z przekonaniami członków stowarzyszenia.

 
Wszystkie materiały umieszczone na stronie są własnością SRH Nordland i nie mogą być wykorzystywane bez zgody Stowarzyszenia.
Copyright © 2010 Nordland.com.pl